दसैँ नजिकिएसँगै गाउँबाट सहरमा खसीबोका ल्याउने क्रम बढेको छ। तर, पर्याप्त हावा आवतजावत नहुने बसको डिकीमा खसीबोका कोचेर ढुवानी गर्दा पशु मर्ने र घाइते हुने घटना दोहोरिन थालेका छन्। पशु ढुवानीलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउनुपर्ने सम्बन्धित सरकारी निकायको अनुगमन प्रभावकारी नहुँदा यस्तो समस्या निरन्तर देखिएको छ।
यसै वर्ष असार ३ गते गोरखाको मसेल, ताकुकोटबाट काठमाडौं ल्याइँदै गरेका १२ खसीमध्ये नौवटा धार्के पुग्दा मरेका थिए। बाँकी तीनवटाको अवस्था पनि गम्भीर थियो। अत्यधिक गर्मीका बेला बसको डिकीमा कोचेर ल्याइएका खसीले पर्याप्त हावा नपाउँदा ज्यान गुमाएका थिए।
त्यस्तै, असोज ३१ गते फूलपातीका दिन धादिङबाट काठमाडौं ल्याइएका चार खसीमध्ये दुईवटा डिकीमै मरे। बाँकी दुईवटाका खुट्टा भाँचिएका थिए। आफ्ना खसीको यस्तो अवस्था देख्दा आर्थिक क्षतिभन्दा पनि पशुले भोग्नुपरेको पीडाले बढी दुःखी बनाएको सम्बन्धित व्यक्तिको भनाइ थियो।
चाडपर्वका बेला खसीबोकाको माग बढेसँगै पशु ढुवानीमा लापरबाही हुने गरेको छ। पर्याप्त हावा नछिर्ने स्थानमा पशु राख्ने, क्षमताभन्दा बढी कोच्ने, लामो यात्रामा अवस्थाबारे जानकारी नलिने तथा घाइते र बिरामी पशुलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिले पशु कल्याणमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
नेपालमा पशु कल्याण र ढुवानीसम्बन्धी व्यवस्था भए पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन चुनौतीपूर्ण देखिएको छ। पशु सेवा विभाग, स्थानीय तह, प्रहरी तथा अन्य सम्बन्धित निकायले नियमित अनुगमन गरी मापदण्ड उल्लंघन गर्नेमाथि कानुनअनुसार कारबाही गर्न आवश्यक छ।
समस्या समाधानका लागि चाडपर्वमा पशु ढुवानीको चाप बढी हुने मार्ग पहिचान गरी निश्चित दिनमा पशुवाहक सवारी सञ्चालन गर्न सकिन्छ। साथै, यात्रुवाहक बसको डिकीमा पशु राखेर ढुवानी गर्ने कार्य निरुत्साहित गर्दै पर्याप्त हावा आवतजावत हुने र पशुलाई सुरक्षित राख्न मिल्ने सवारीसाधनको व्यवस्था गर्नुपर्छ।
पशु ढुवानीसम्बन्धी नियम उल्लंघन गर्ने चालक, सवारीधनी तथा व्यवसायीको जिम्मेवारी निर्धारण गरी आवश्यक कारबाही गर्नुपर्छ। पशु सेवा विभाग, स्थानीय तह र प्रहरीबीच समन्वय बढाएर मुख्य ढुवानी मार्गमा अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाउन पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
पशुहरू बोल्न सक्दैनन् भन्दैमा उनीहरूले पीडा महसुस गर्दैनन् भन्ने होइन। पशुलाई केवल किनबेचको वस्तुका रूपमा नहेरी उनीहरूको जीवन र कल्याणप्रति संवेदनशील हुनु आवश्यक छ। ढुवानीमा हुने लापरबाहीलाई सामान्य रूपमा लिने हो भने यस्ता दुःखद घटना दोहोरिरहनेछन्। त्यसैले सम्बन्धित निकायले नियमको प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियमित अनुगमन र दोषीमाथि कानुनअनुसारको कारबाही सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
