विराटनगर। सफलता कहिल्यै संयोगले प्राप्त हुँदैन, त्यसका पछाडि निरन्तर संघर्ष, स्पष्ट उद्देश्य र अथक समर्पण लुकेको हुन्छ। यही सत्यलाई आफ्नो जीवनमा प्रमाणित गरिरहेका छन् विराटनगर–६ निवासी २७ वर्षीय प्रशान्त दास। शिक्षालाई पेशा मात्र होइन, समाज परिवर्तनको सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यमका रूपमा आत्मसात् गरेका उनी आज धेरै विद्यार्थी र युवाका लागि प्रेरणाको नाम बनेका छन्।

सामान्य पारिवारिक परिवेशमा हुर्किएका प्रशान्त बाल्यकालदेखि नै अध्ययनशील, अनुशासित र जिज्ञासु विद्यार्थीका रूपमा परिचित थिए। उनी केवल राम्रो नतिजा ल्याउने विद्यार्थी मात्र थिएनन्, साथीहरूलाई सिकाउने, समस्या समाधानमा सहयोग गर्ने र शिक्षकको विश्वास जित्ने विद्यार्थीका रूपमा पनि चिनिन्थे। त्यही स्वभावले उनलाई शिक्षण र समाजसेवातर्फ आकर्षित गरायो।

उनको बुझाइमा शिक्षा भनेको परीक्षा उत्तीर्ण गर्ने माध्यम मात्र होइन, व्यक्तिको सोच, चरित्र र भविष्य निर्माण गर्ने आधार हो। यही विश्वासले उनलाई विद्यार्थी अवस्थादेखि नै सामाजिक उत्तरदायित्वका काममा सक्रिय बनायो। आर्थिक रूपमा कमजोर विद्यार्थीलाई आवश्यक शैक्षिक सामग्री उपलब्ध गराउने, अध्ययनमा सहयोग गर्ने, अभिभावकलाई शिक्षाको महत्त्वबारे सचेत गराउने र विद्यालय छोड्ने जोखिममा रहेका विद्यार्थीलाई पुनः अध्ययनतर्फ फर्काउने प्रयासमा उनी निरन्तर लागिरहे।

उनी भन्छन्, “एउटा बालबालिकाले शिक्षाको अवसर पाए भने त्यो अवसरले एउटा परिवार मात्र होइन, सम्पूर्ण समाजको भविष्य बदल्न सक्छ।”

कोरोना महामारीले विश्वभरको शिक्षा प्रणाली नै प्रभावित बनाएको थियो। विद्यालय बन्द भए, विद्यार्थी घरमै सीमित भए र सिकाइ प्रक्रिया अवरुद्ध हुन पुग्यो। यस्तो विषम परिस्थितिमा धेरै विद्यार्थी विशेष गरी गणित विषयप्रति थप निराश बनेका थिए।

यही चुनौतीलाई अवसरमा बदल्दै प्रशान्त दासले सामाजिक सञ्जालमार्फत निःशुल्क अनलाइन गणित कक्षा सञ्चालन गरे। सरल भाषा, व्यवहारिक उदाहरण र सहज शिक्षण शैलीका कारण उनका कक्षाले छोटो समयमै धेरै विद्यार्थीको विश्वास जित्यो। आर्थिक अवस्था वा भौगोलिक दूरीका कारण पढ्न नपाएका विद्यार्थीले पनि सहज रूपमा सिक्ने अवसर पाए।

महामारीको कठिन समयमा उनले सञ्चालन गरेको अनलाइन शिक्षण अभियानले धेरै विद्यार्थीको पढाइलाई निरन्तरता दिन मद्दत पुर्‍याउनुका साथै शिक्षाप्रतिको आत्मविश्वास पनि कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

गुणस्तरीय शिक्षा सबैको पहुँचमा पुग्नुपर्छ भन्ने दृढ सोचलाई व्यवहारमा उतार्ने उद्देश्यले प्रशान्त दासले नेक्सन इन्स्टिच्युट स्थापना गरे। ठूलो लगानी वा अत्याधुनिक पूर्वाधारभन्दा पनि मेहनत, इमानदारी र सेवाभावलाई आधार बनाएर सुरु गरिएको यो संस्था आज धेरै विद्यार्थीको विश्वास जित्न सफल भएको छ।

उनका अनुसार संस्थाको मुख्य उद्देश्य आर्थिक लाभ कमाउनु होइन, गुणस्तरीय शिक्षाबाट कुनै पनि विद्यार्थी वञ्चित हुन नदिनु हो।”प्रतिभा आर्थिक अवस्थाले होइन, अवसरले निर्धारण गर्छ। त्यसैले प्रत्येक विद्यार्थीलाई आफ्नो क्षमता देखाउने समान अवसर मिल्नुपर्छ,” उनी भन्छन्।नेक्सन इन्स्टिच्युटले पाठ्यक्रममा सीमित शिक्षा मात्र नभई व्यक्तित्व विकास, तार्किक क्षमता, अनुशासन, नेतृत्व विकास र प्रतिस्पर्धात्मक दक्षता अभिवृद्धिमा समेत विशेष जोड दिँदै आएको छ।

प्रशान्त दासका अनुसार शिक्षकले केवल पाठ पढाउने होइन, विद्यार्थीभित्र रहेको सम्भावनालाई पहिचान गरेर त्यसलाई सही दिशामा अघि बढाउने जिम्मेवारी पनि वहन गर्नुपर्छ।उनले भने, “असल शिक्षकले उत्तर मात्र सिकाउँदैन, प्रश्न गर्न सक्ने क्षमता पनि विकास गराउँछ। विद्यार्थीलाई पुस्तकभन्दा बाहिरको जीवन बुझ्न सिकाउनु नै शिक्षाको वास्तविक उद्देश्य हो।”

उनको यही शिक्षण दर्शनका कारण धेरै विद्यार्थीले उनलाई केवल शिक्षकका रूपमा होइन, मार्गदर्शकका रूपमा पनि लिने गरेका छन्पछिल्लो समय उच्च शिक्षा र रोजगारीका लागि विदेशिने युवाको संख्या बढिरहेका बेला प्रशान्त दास भने नेपालमै सम्भावना देख्ने युवामध्ये एक हुन्।उनका अनुसार विदेशमा ज्ञान र अनुभव हासिल गर्नु सकारात्मक कुरा भए पनि त्यसलाई अन्ततः आफ्नै देशको विकासमा प्रयोग गर्न सक्नुपर्छ।

“नेपालमा अवसर छैन भन्ने सोच परिवर्तन गर्नुपर्छ। हामीले अवसर सिर्जना गर्ने संस्कार विकास गर्न सके देशमै धेरै सम्भावना छन्,” उनी भन्छन्।प्रशान्त दासको लक्ष्य सफल शिक्षण संस्था सञ्चालनमा मात्र सीमित छैन। आगामी दिनमा आर्थिक रूपमा कमजोर तथा जेहेन्दार विद्यार्थीका लागि छात्रवृत्ति कार्यक्रम विस्तार गर्ने, आधुनिक प्रविधिमा आधारित शिक्षण प्रणाली विकास गर्ने र ग्रामीण क्षेत्रका विद्यार्थीलाई पनि गुणस्तरीय शिक्षा उपलब्ध गराउने योजना उनले बनाएका छन्।

उनको विश्वासमा शिक्षित, नैतिक र सक्षम युवाको निर्माण बिना समृद्ध नेपालको परिकल्पना सम्भव छैन। त्यसैले उनी शिक्षालाई सामाजिक परिवर्तनको सबैभन्दा बलियो आधारका रूपमा स्थापित गर्न निरन्तर लागिपरेका छन्।२७ वर्षको उमेरमै प्रशान्त दासले शिक्षा, समाजसेवा र नेतृत्वका क्षेत्रमा देखाएको सक्रियता धेरै युवाका लागि अनुकरणीय बनेको छ। सीमित स्रोत र चुनौतीपूर्ण परिस्थितिलाई अवसरमा रूपान्तरण गर्दै उनले संघर्ष, समर्पण र सकारात्मक सोचका साथ सफलता सम्भव हुन्छ भन्ने सन्देश दिएका छन्।

आज उनी केवल नेक्सन इन्स्टिच्युटका संस्थापक वा शिक्षक मात्र होइनन्, शिक्षामार्फत समाज परिवर्तन सम्भव छ भन्ने विश्वासका प्रतिनिधि पनि हुन्। उनको यात्रा अझै जारी छ, र यही यात्राले भविष्यमा हजारौं विद्यार्थीको जीवनमा नयाँ सम्भावना र उज्यालो थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।दृढ संकल्प, अथक मेहनत र समाजप्रतिको उत्तरदायित्वका साथ अघि बढ्ने हो भने परिवर्तन असम्भव छैन भन्ने सन्देश प्रशान्त दासको जीवनयात्राले स्पष्ट रूपमा दिएको छ।